مسائل مورد بحث هشتاد و ششمین جلسه كميته محيط زيست – 4/3/89 – گزارش پیشرفت مصوبه ابلاغی شورای شهر درخصوص "برنامه ساماندهی و ارتقا کیفیت محصولات قابل عرضه از سوی سازمان میادین میوه و تره بار"

در هشتاد و ششمين جلسه کميته محيط زيست شوراي شهر تهران، رییس کمیته محیط زیست ضمن تاکید بر اجراي مصوبه برنامه ساماندهی و ارتقا کیفیت محصولات قابل عرضه از سوی سازمان میادین میوه و تره بار از مهندس صفایی مدیرعامل محترم سازمان میادین میوه و تره بار خواستند در راستای اجرایی شدن مصوبه توضیحاتی دهند. قبل از ارائه گزارش مصوبه، خلنم دکتر ابتکار توضیحاتی به شرح ذیل درخصوص برنج های آلوده وارداتی دادند:

ایشان در قالب تذکری در دویست و هشتاد و دومین جلسه شورای شهر تهران با اشاره به محرز شدن آلودگی برنج های وارداتی از پاکستان و هندوستان در قالب مارک های معروف گفت: از شهردار تهران درخواست شد از فروش و تبلیغ این برنج ها در فروشگاه های شهروند و میدان های میوه و تره بار خودداری شود. وی به بررسی های موسسه استاندارد و کمیسیون بهداشت مجلس شورای اسلامی اشاره کرد و گفت: آلودگی برنج های وارداتی محرز شده است و مصرف خوراکی آنها برای مردم بسیار مضر است. وی تاکید کرد که بهتر است مدیریت شهری در صدمه زدن به شهروندان با محصولات آلوده سهمی نداشته باشد. چراکه مصرف برنج‌هاي وارداتي و سرطان‌زا بودن آن جاي تامل بسيار دارد.

آلوده بودن برنج هاي وارداتي به کشور اگرچه هنوز از طرف برخي مراجع ذيصلاح به طور قطع تائيد نشده است اما تا همين ميزان هم که موسسه استاندارد آلودگي آنها را تاييد کرده قابل تامل است. به نظر می رسد اين نوع برنج ها طي يکي دو سال اخير کمر به نابودي صنعت برنج در داخل کشور بسته اند.

نماینده محترم اداره استاندارد استان تهران با تاييد آلودگي برنج‌هاي وارداتي عرضه شده در اين استان و ادامه بررسي‌ها براي تعيين ميزان آلودگي برنج‌هاي توزيع‌شده در سراسر كشور توسط سازمان استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران از احتمال مطرح شدن پرونده برنج‌هاي آلوده در مراجع قضايي خبر داد. با بيان اينكه دستيابي به اين نتيجه با بررسي‌هاي اضافه و غيرمعمول اين سازمان و انجام آزمايش‌هاي بيشتر در زمينه ساير آلودگي‌هاي مرتبط با سموم كشاورزي حاصل شده اعلام كرد كه علاوه بر سموم آفات و فلزات سنگین، آلودگی به آرسنیک از دیگر موارد خطرات برای سلامتی انسان است که دراین نوع برنجها مشاهده شده است. 12 نوع برنج وارداتی درحال حاضر دچار مشکل هستند و 30 نمونه برنج پاکستانی نیز با توجه به مراحل نمونه برداری از مبادی ورودی برنج های وارداتی نیز آلوده اعلام شده است. اداره استاندارد درخصوص تدوین استاندارد ملی شماره 2649 "روش نمونه‏گيري مواد غذائي محصولات كشاورزي در تعيين باقيمانده سموم آفت‏كش" توضیح دادند و استناد به این استاندارد را برای اجرایی شدن مصوبه شورا ضروری میدانند.

نماینده محترم وزارت جهادکشاورزی تدوین استاندارد لازم درخصوص واردات و نظارت و بازرسي در حوزه گمرک کشور رخ را باید جدی گرفت تا از ورود برنج هاي مشکوک به سم آرسنيک و فلز سرب که موضوع روز جامعه شده است، جلوگیری نمود.

در ادامه جلسه دکتر ابتکار رئيس کميته محيط زيست شوراي شهر براساس اعلام منابع رسمي دولت، اعلام کرد که بيش از 660 هزار تن برنج هندي از ابتداي سال تا کنون به کشور وارد شده است و اين ميزان رشد بيش از 50 درصدي را نسبت به سال گذشته نشان مي دهد.

مدیرعامل محترم شرکت شهروند نیز با توجه به ابلاغ شورای شهر تهران به جمع آوری سریع برنج های آلوده از غرفه های شهروند اشاره نمود.

درادامه جلسه مهندس صفایی مدیرعامل محترم سازمان میادین میوه و تره بار در راستای اجرایی شدن مصوبه "برنامه ساماندهی و ارتقا کیفیت محصولات قابل عرضه از سوی سازمان میادین میوه و تره بار" توضیحاتی به شرح ذیل ارائه نمودند:

سلامت محصولات كشاوري و فرآورده هاي غذايي، مهمترين شاخص بهداشت و سلامت جوامع است و بر همين اساس در بسياري از كشورها تامين غذاي استاندارد يا گواهي شده، بزرگترين دغدغه دولت ها به شمار مي رود. در دهه هاي اخير سلامت محصولات كشاورزي و دامي به دليل مصرف بي رويه انواع علف كش ها، سموم آفت كش، هورمون ها، كودهاي شيميايي، فاضلاب شهري و .... به شدت مورد تهديد قرار گرفته و با ايجاد انواع بيماري ها، امراض و آلودگي هاي زيست محيطي يكي از عوامل تشديد مقوله مرگ و مير و كاهش متوسط عمر جمعيت انساني در دنيا محسوب مي گردد. بر همين اساس استقرار نظام گواهي محصولات و فرآورده هاي غذايي در قالب استانداردها و مقررات بين المللي مانند كدكس و يا مقررات منطقه اي مانند مقررات اتحاديه اروپا و يا قوانين ملي جهت كنترل كيفيت و استانداردسازي فرآيند توليد تا مصرف با هدف تضمين سلامت و كيفيت محصولات براي مصرف كنندگان اعمال مي شود. تضمين و گواهي سلامت محصولات و فرآورده هاي غذايي مورد مصرف جامعه در هر كشور مهمترين شاخص پايداري سلامت اجتماعي و اقتصادي جوامع است. اين شاخص تضمين كننده رعايت اصول مهمي در توليد و عرضه محصولات كشاورزي و دامي شامل:

1-تضمين ايمني زيستي

2-تضمين كيفيت محصولات

3-تضمين ايمني شيميايي

4-ارتقاي سلامت و بهداشت حرفه اي

5-تضمين رعايت استانداردهاي فرايند توليد

6-تضمين شرايط خوب كاري براي توليدكنندگان در مرحله توليد تا مصرف است.

اين مهم نه تنها از حيث كمي و كيفي بلكه از نظر الگوهاي مصرف، شاخص هاي اقتصادي و شاخص هاي اجتماعي نيز حائز اهميت مي باشد. از اين رو با توجه به جمعيت رو به افزون دنيا، مهمترين چالش بسياري از دولت ها، تضمين امنيت و سلامت غذا و تعيين استراتژي براي دستيابي به اين هدف در بخش توليد و عرضه محصولات كشاورزي است. در كشور نيز براي اولين بار با استناد به مصوبه قانوني شوراي شهر تهران و توسط سازمان ميادين ميوه و تره بار شهرداري تهران، برنامه راهبردي براي كنترل كيفيت و استاندارد سازي محصولات كشاوري و دامي در شهر تهران طراحي و بر اساس برنامه زماني مشخص اجرا خواهد شد كه در ذيل كليات اين برنامه ارايه شده است.

اهداف برنامه:

سازمان ميوه و تره بار شهرداري تهران به دليل جايگاه ويژه اي كه در نظام عرضه محصولات و فرآورده هاي غذايي كه دارد يا هدف:

1-بررسي و كنترل كيفيت ورودي به ميادين در دو بخش الف: محصولات كشاورزي از جهت حداكثر بقاياي سموم، فلزات و نيترات و ب : فرآورده هاي پروتيني و لبني از حيث بقاياي توكسين ها، هورمون ها و آنتي بيوتيك ها

2-ايجاد نظام مديريت اطلاعات هوشمند در خصوص پايش و كدينگ، شناسه گذاري و سورتينگ محصولات ورودي و خروجي بر اساس شاخص كيفيت و سلامت محصولات

3-حمايت، پشتيباني و تشويق توليد كنندگان و فعالان در بخش كشاورزي ارگانيك كشور.

4-اطلاع رساني، ترويج و فرهنگ سازي در مصرف كنندگان.

5-فرهنگ سازي و اطلاع رساني در سطح مصرف كنندگان.

6-حمايت از سلامت جامعه و حق برخورداري مصرف كنندگان از برخورداري و دسترسي به غذاي خوب نقش ويژه و مهمي را ايفا كند.

7- بسترسازي منطقي براي خروج محصولات پرخطر از چرخه عرضه

8- ايجاد نظام جامع جهت اعمال استاندارد و كنترل كيفيت محصولات از مبدا تا مصرف اقدام به تدوين برنامه راهبردي در اين زمينه نموده است.

تعيين علمي شاخص هاي اصلي برنامه راهبردي

1-     عنوان: برنامه راهبردي كنترل كيفيت و استانداردسازي محصولات كشاورزي و فرآورده هاي پروئتني و لبني در مبادي ورودي و خروجي سازمان ميادين ميوه و تره بار شهرداري تهران.

2-     تعريف گواهي و كنترل كيفيت: منظور از كنترل كيفيت و استانداردسازي محصولات و فرآورده هاي غذايي در اين برنامه راهبردي عبارت است از مراحلي كه در آن، بر اساس يك نظام معتبر به طور كتبي انطباق فرايند توليد، فرآوردي، بسته بندي، حمل و نقل، تبديل و توزيع محصولات كشاورزي و فرآورده هاي غذابب را بر اساس يك استاندارد مشخص تضمين مي شود. اين تضمين نشان مي دهد كه محصول داراي ويژگي هاي مطابق با استاندار است كه بر اين اساس از لحاظ كيفيت محصول، ايمني زيستي، فرايند توليد تا مصرف تضمين مي شود و  فرصت هاي گوناگوني نظير:

-         دسترسي و ورود آسان به بازارهاي متنوع محلي، ملي، منطقه اي و بين المللي (صادرات)،

-         تضمين سلامت مصرف كننده.

-         حفاظت پايدار از منابع محلي.

-         ارتقاي سلامت جامعه.

-         توسعه پايدار محلي را براي توليدكنندگان ايجاد خواهد كرد.

3-     استاندارد مبنا در برنامه راهبردي سازمان ميادين ميوه و تره بار:

استاندارد موردنظر در اين برنامه، استاندارد بين المللي كدكس اليمانتاروس است. دو سازمان خواروبار كشاورزي و سازمان بهداشت جهاني، كه زيرمجموعه سازمان ملل متحد هستند دستورالعمل‌هاي بين‌المللي‌اي را براي تلويد مواد غذايي تدوين كرده اند كه اهداف اصلي آن، امنيت و آگاهي مصرف كننده و سهولت، عرضه و تجارت جهاني اين محصولات  است. به علاوه، اين دستورالعمل ها نقش مهمي در راهبردي دولت هاي ايفا مي كنند كه خواستار گسترش كشاورزي ارگانيك در مناطق خود هستند؛ اين نقش در كشورهاي توسعه نيافته و در حال توسعه پررنگ تر است.

4-     تعريف كيفيت و سلامت: 

منظور از كيفيت و سلامت محصول در برنامه عبارت است از:

الف: حداكثر مجاز بقاياي سموم، فلزات، نيترات و ساير عناصر در محصولات كشاورزي

ب: حداكثر مجاز بقاياي توكسين ها، هورمون ها و آنتي بيوتيك ها در فرآورده هاي پروئتيني و لبني

مراحل اجرايي برنامه راهبردي

برنامه عملياتي طراحي شده توسط سازمان ميادين ميوه و تره بار در 6 گام تدوين شده است كه عبارتند از :

گام اول: تشكيل كميته راهبردي به عنوان مرجع علمي و حقوقي برنامه براي هدايت تخصصي برنامه كنترل و استانداردسازي محصولات و فرآورده هاي غذايي از مبدا تا مصرف

گام دوم: اجراي برنامه مديريت اطلاعات، شناسه و كدگذاري تمامي محصولات ورودي به ميادين ميوه و تره بار بر اساس كد شناسه 16 رقمي

گام سوم: اجراي مكانيسم كنترل و پايش محصولات ورودي به سازمان

گام چهارم: پياده سازي برنامه عرضه محصولات استاندارد بر اساس نظام فرهنگ سازي

گام پنجم: اجراي برنامه كلي كنترل كيفيت و پايش جامع ورود و عرضه تمامي محصولات غذايي در ميادين سازمان

گام ششم: توسعه پايدار برنامه در سطح فرهنگ سازي و آموزش شهروندي با هفد كنترل كيفيت محصولات بر اساس الزامات آگاهي اجتماعي مصرف كننده در هر نقطه از عرضه محصولات

همجنین در کمیته مرکزی با دبیرخانه دائمی، 3 کارگروه در حال کار است که تاکنون 8 نشست تخصصی داشته و مقدمات نظری در 6 گزارش تدوین خواهد شد. هفته آینده اولین جلسه کمیته راهبردی را خواهیم داشت.

در پایان خانم دکتر ابتکار، ضمن تشکر از پیشرفت کار مصوبه، ادامه پیگیری های مصوبه را به کارگروه مرتبط ارجاع دادند.